Piše: Nataša Novović
Ima li šta gluplje od zvona koje zvoni, a da ga niko ne čuje? Tako zvone mnoga školska zvona u Crnoj Gori i tako zvoni crnogorska demografska politika.
Polovinom jula je objavljeno da naredne školske godine u Šavniku neće biti upisan niti jedan učenik u prvi razred osnovne škole. Šavnik je jedna, ma kako mala, opština u Crnoj Gori. Nakon te vijesti nije se desilo ništa. Niko se nije, makar reda radi, sastao, niko nije formirao, makar reda radi, komisiju – izumiranje je prošlo daleko od glavnih političkih tokova. To nam dođe prirodno.
Na Žabljaku se upisalo 20 prvaka, u Plužinama sedam. Prvi razred srednje škole u Šavniku upisala su dva učenika, u Plužinama četiri, a na Žabljaku 23. I dalje se nije čuo alarm zato što zvona jedva zvone.
Ništa tu zapravo nije novo. Već decenijama Crna Gora umire.
Podaci Monstata pokazuju da je od januara do maja ove godine rođeno 2.779 djece, dok su registrovane 2.663 smrti. Razlika između broja živorođenih i umrlih je iznosila 116. Prema posljednjim podacima, negativan prirodni priraštaj zabilježen je u 15 opština.
Najveći minus evidentiran je u Pljevljima, gdje je prirodni priraštaj iznosio -107, zatim u Nikšiću sa -62 i Bijelom Polju sa -46.
Idemo dalje: negativan prirodni priraštaj registrovan je i na Cetinju – manje 39, Mojkovac je u minusu 31, Danilovgrad 27, Šavnik 17, Gusinje 10, Ulcinj takođe 10, Berane i Petnjica 4 i tako dalje.
Prosjek popravlja Podgorica gdje je broj živorođenih bio veći od broja umrlih za 345. Slijede Bar sa 62, Budva sa 53 i Herceg Novi sa 41.
Prema podacima od prošle godine, prirodni priraštaj je negativan u 17 od 25 crnogorskih opština. Te opštine obuhvataju oko 78,7 odsto teritorije Crne Gore. To znači da demografsko pražnjenje nije problem ograničen na nekoliko lokalnih sredina, već pojava koja zahvata gotovo četiri petine državne teritorije.
U ogromnom dijelu Crne Gore broj umrlih premašuje broj rođenih. Ma kako rastao broj stanovnika na jednoj petini teritorije, to ne može da nadomjesti puste predjele.
Demografija ne pravi problem preko noći. Nastaje tiho. Godinama. Prvo se zatvori odjeljenje sa tri učenika. Onda škola ostane bez prvaka. Pa se zatvori škola. Onda prodavnica više nema dovoljno mušterija, autobuska linija postane neisplativa, ljekar nema dovoljno pacijenata, a mladi čovjek koji je ostao u svom mjestu počne da razmišlja da li u njemu uopšte ima budućnosti.
Ni jedno mjesto se ne gasi odjednom. Gasi se mrvu po mrvu.
Zato je pogrešno demografsku politiku svesti na pitanje nataliteta. Nije dovoljno govoriti ljudima da treba imati više djece. Nije dovoljno ni davati jednokratne naknade, dijeliti pakete ili povremeno najavljivati nove mjere. Dijete se ne rađa zato što je država jednom nešto isplatila. Ljudi odlučuju da imaju djecu kada vjeruju da mogu da ih odgajaju, školuju i izvedu na put.
Zašto bi neko ostao u Šavniku, Plužinama, Pljevljima ili bilo kojem drugom mjestu u kojem se broj djece iz godine u godinu smanjuje? Šta mu se nudi osim apela da ostane? Ima li posao? Ima li pristojnu platu? Ima li vrtić? Ima li dostupnog ljekara? Može li doći do Podgorice za manje od nekoliko sati? Može li njegovo dijete imati iste šanse kao dijete rođeno u centru glavnog grada?
Ako je odgovor na većinu ovih pitanja „ne“, onda problem nije u tome što mladi ne vole dovoljno svoj kraj. Problem je što im je budućnost drugdje.
I tu dolazimo do još jednog neprijatnog dijela priče. Crna Gora može imati pozitivan prirodni priraštaj na nivou države, a da istovremeno veliki dio zemlje demografski nestaje. To nije kontradikcija. To je upozorenje. Stanovništvo se koncentriše tamo gdje postoji više posla, više sadržaja, bolja infrastruktura i više prilika. Gradovi rastu, a periferija se prazni.
Ali država nije samo Podgorica.
Nije Crna Gora samo prostor između Bulevara Svetog Petra Cetinjskog u Podgorici i mora tokom ljetnjih mjeseci. Crna Gora su i sela iz kojih djeca odlaze, i gradovi u kojima se svake godine zatvara po jedno odjeljenje, i opštine u kojima roditelji više ne znaju hoće li za nekoliko godina imati gdje da šalju dijete u školu.
Zato podatak da u Šavniku nema nijednog prvaka nije lokalna vijest. To bi morala biti vijest za cijelu državu.
Možda vam Šavnik izgleda kao izuzetak, ali demografija ne poznaje izuzetke. Ono što se danas događa tamo gdje je najteže, sjutra može postati problem drugih sredina. Kada jednom nestane dovoljno ljudi, nije dovoljno samo otvoriti radno mjesto. Potrebne su godine da se vrate porodice, djeca, škole i život.
A djeca nijesu dugme koje se pritisne kada državi zatrebaju.
I možda je upravo to najveći problem crnogorske demografske politike: što još uvijek čekamo da zvono postane dovoljno glasno. Slabo čujemo.
Izvor: RTCG
