PALI U ISTOM DANU U BORBI SA DOMAĆIM IZDAJNICIMA

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr +

Spomenik tridesetpetorici crnogorskih partizana i dvadesetorici pripadnika italijanske partizanske brigade Garibaldi u Beranama i danas podsjeća na njihovo tužno stradanje u jednom danu – u bici u mjestu Krake, kod sela Vrbica, na području sadašnje opštine Petnjica.

Danas je teško naći živog sagovornika koji bi znao reći nešto više podataka o tome kako je izgrađen spomenik na samom ulazu u Gradsko pravoslavno groblje u Beranama, ali se iz onoga što je zapisano na velikoj mramornoj gromadi zaključuje da su tu 1946. godine preneseni i na jedno mjesto pohranjeni posmrtni ostaci stradalih partizana.

Na prednjoj strani spomenika zapisano je: “U spomen boraca IV proleterske crnogorske udarne brigade i partizanske brigade Garibaldi palih od domaćih izdajnika u borbi 23. januara 1944. godine u Vrbici i Tucanju. 1946. godine su preneseni i ovdje sahranjeni 35 boraca 1. I 4. bataljona IV crnogorske proleterske udarne brigade i 20 boraca italijasnke partizanske brigade Garibaldi”.

Ispod teksta potpisan je Savez boraca Narodno-oslobodilačkog rata Ivangrad, po čemu bi se moglo zaključiti da je ta boračka organizacija svojevremeno podigla spomenik.

Spomenik podignut 1946/Foto: Privatna arhiva

Prema nekim pričama, na vrhu mermerne gromade najprije je stajala petokraka, ali je kasnije zamijenjena i postavljen je orao. Sa strane su uklesana imena stradalih partizana.

Partizanska brigada Garibaldi formirana je nakon kapitulacije Italije, u jesen 1943. godine u Pljevljima i tamo se nalazi glavno spomen-obilježje italijanskim partizanima. Ime je dobila po italijanskom Če Gevari – Đuzepeu Garibaldiju.

Italijanske delegacije su ranije često dolazile u Berane i redovno polagale cvijeće na spomen-obilježje. To su posebno činili dok je bio živ prvi diplomirani farmaceut iz Berana Vaslije Labudović, koji je doprinio prijateljstvu dva naroda i podstakao bratimljenje italijanskog grada Teramo i Berana.

Upravo je ulica u kojoj je nekada živio Vasilije, nakon bratimljenja, ponijela naziv Teramska.

Jednom prilikom u Beranama je boravio italijanski istoričar Eri­ko Go­be­ti­ koji je kazao da, pro­la­ze­ći sta­za­ma di­vi­zi­je “Ga­ri­bal­di“, že­li da ita­li­jan­skoj jav­no­sti približi isti­nu o uče­šću nje­go­vih ze­mlja­ka u ju­go­slo­ven­skoj an­ti­fa­ši­stič­koj bor­bi.

“U Ita­li­ji se ma­lo zna o di­vi­zi­ji Ga­ri­bal­di ko­ja je sa­sta­vlje­na od ita­li­jan­skih partizana i ko­ja je na ovim pro­sto­ri­ma da­la do­pri­nos bor­bi pro­tiv fa­ši­zma. Za­to želim da pri­bli­žim isti­nu o toj di­vi­zi­ji či­ji su pri­pad­ni­ci po­lo­ži­li svo­je ži­vo­te bo­re­ći se i na pod­ruč­ju Be­ra­na”, kazao je tada Gobeti.

Imena stradalih italijanskih partrizana na spomeniku/Foto: Privatna arhiva

Go­ste iz Ita­li­je po­seb­no je za­in­tri­gi­ra­la pri­ča o ne­dav­no pre­mi­nu­lom ma­gi­stru far­ma­ci­je Va­si­li­ju La­bu­do­vi­ću, ko­ji je to­kom Dru­gog svjet­skog ra­ta u Le­skov­cu bio po­sta­vljen za še­fa lo­go­ra u ko­jem je bi­lo smje­šte­no 200 ita­li­jan­skih voj­ni­ka i pod­o­fi­ci­ra. Do­ma­ći­ni su ih upo­zna­li sa tim da je La­bu­do­vić ostao omi­ljen u sje­ća­nji­ma ita­li­jan­skih za­ro­blje­ni­ka i da su ga oni pe­de­se­tih go­di­na pro­šlog vi­je­ka po­zva­li da do­đe u Ita­li­ju.

O nje­go­vom do­bro­či­nstvu pro­ču­lo se na­da­le­ko ta­ko da je če­tvo­ro­čla­na eki­pa ita­li­jan­ske te­le­vi­zi­je RAI-3 bo­ra­vi­la jednom prilikom u Be­ra­na­ma, pra­ve­ći emisiju o ži­vot­nom pu­tu Va­si­li­ja La­bu­do­vi­ća.

Ta emi­si­ja je gle­da­na u či­ta­vom svi­je­tu, o če­mu go­vo­re i broj­na pi­sma ko­je je Vasilije do­bi­jao nakon toga.

Boračka organizacija NOR-a iz Berana svake godine polaže cvijeće na spomenik palim crnogorskim i italijanskim partizanima.

Tufik Softić

Share.

About Author

Leave A Reply