Iako su počinili težak ekocid kada su u srcu Nacionalnog parka Prokletije u Plavu izgradili dvije male hidroelektrane, grupaciji kompanija okupljenih oko “Kronora” nije smetalo da podnesu protiv države tužbu zbog toga što im je onemogućeno da još jednu hidroelktranu naprave na rijeci Komarači u ovom sjevernom gradu.
Ova grupa biznismena traži ni manje ni više nego 12 miliona eura, a najviše se odnosi, po njihovom stavu, na izgubljenu dobit i ulaganja nakon što je projekat zaustavljen i koncesioni odnos raskinut.
Koncesija za mHE Meteh na vodotoku Komarača prvobitno je dodijeljena kompaniji Kroling, koja je osnovala društvo Kronor, dok su kasnije prava i obaveze preneseni na kompaniju Normal Company;
Vlada Crne Gore je 2021. godine odlučila da raskine koncesione ugovore, uz obrazloženje da koncesionari nijesu ispunili ugovorene obaveze u predviđenim rokovima.
Odštetni zahtjev od približno 12 miliona eura nije pravosnažno dosuđen iznos, već vrijednost potraživanja koje je investitorska grupacija istakla u sporu sa državom, a ishod tog postupka zavisi od odluke nadležnog suda.
Kompanije povezane sa grupacijom oko “Kronora” uspjele su da izgrade dvije male hidroelektrane koje koriste vode rijeka Hridske, Babinopoljske i Treskavičke. Vodozahvati su u strogim zonama Nacionalnog parka Prokletije, dok su mašinska postrojenja izgrađena u zaštitnoj zoni parka.
Prokletije su proglašene nacionalnim parkom 2009. godine, a javnost još uvijek nije dobila odgovor na pitanje ko je i kako mogao sedam godina kasnije, 2016., ovog dati ekološku saglasnost za izvođenje radova u srcu ovog nacionalnog parka.
Portal RTCG je nedavno pisao o tome da se prema zvaničnim podacima koje je Vlada Crne Gore objavila još tokom 2024. godine, protiv države vodi deset sudskih sporova koje su pokrenuli koncesionari malih hidroelektrana (mHE) zbog raskida ili prestanka koncesionih ugovora.
Većinom tužbi ne traži se samo povraćaj uloženih sredstava, već i izgubljena dobit za period trajanja koncesija, često za 20 do30 godina unaprijed, zbog čega ukupni zahtjevi dostižu desetine miliona eura.
Od tih 10 predmeta, 9 tužbi odnosi se na ugovore koje je Vlada jednostrano raskinula nakon promjene vlasti 2020 –2021. godine, dok se jedan predmet odnosi na spor oko ranijeg sporazumnog raskida ugovora (slučaj „Dekar-Hidro“).
Po visini odštetnih zahtjeva daleko prednjači državljanin SAD porijeklom sa kosova Fljorin Krasnići, čija advokatica Ana Kolarević traži oko 1,2 miliona eura navodne stvarne štete i čak 27 miliona eura izgubljene dobiti.
Fljorinu Krasnićiju su građani kroz proteste onemogućili da malu hidroelektranu izgradi na Đuričkoj rijeci, takođe u Plavu.
Još jedan za odštetu odnosi se na područje plavske opštine, odnosno na grupaciju koja je pokušala da izgradi malu hidroelektranu na Murinskoj rijeci, a zbog raskida ugovora, odnosno koncesija, povraćaja depozita i izgubljene dobiti zahtijevaju odštetu od 9,2 miliona eura.
Kako su koncesionari nakon raskida ugovora skoro svi su zatražili sudskim putem nadoknadu koja se naviše zasniva na njihovom zahtjevu za takozvanu “izgubljenu dobit”, mnogi smatraju da su ti predmeti koji se skoro neprimjetno i u tišini vode protiv države Crne Gore daleko ozbiljniji slučajevi od nekih medijski atraktivnih i prepoznatljivih, i da će zbog toga neko kad-tad morati da odgovara.
Iz svega je evidetno da se samo na području opštine Plav, famozne “izgubljene dobiti” za tri rijeke, Đuričku, Komaraču i Murinsku od države tužbama traži čak pedeset miliona eura.
U međuvremenu su počele da stižu prve prvostepene presude, pa je u predmetu BB Hidro sud dosudio dio stvarne štete, ali je odbio zahtjev za više od 1,4 miliona eura “izgubljene dobiti”. Ta presuda još nije bila pravosnažna u vrijeme objavljivanja.
Od pravosnažne presude u ovom sporu očigledno će zavisiti da li će ostali koncesinari, pa i oni u Plavu, ostati bez miliona eura po osnovu izgubljene dobiti.
Tufik Softić
