Piše Darko Jovović
Moralna i intelektualna gromada
Da su ljudi sa prostora Vasojevića oduvijek posebnu pažnju posvećivali obrazovanju govori podatak da je sa ovog, ne tako teritorijalno velikog, prostora, poniklo na stotine doktora nauka. Tu prestižnu titulu prvi je stekao, februara mjeseca 1911. godine, Pavle Čubrović, odbranivši doktorsku disertaciju „Razvoj moralnih vrlina” na Univerzitetu u Lajpcigu. On se tako prvi upisao u brojnu plejadu univerzitetskih profesora sa gornjih tokova Lima, koji su svoj život posvetili nauci, ostavljajući bogatu biografiju vrijednu pomena.
Rođen je u selu Dapsiće, kod Berana, 15.10.1875. godine, od oca Stefana i majke Rade. Osnovnu školu završio je u manastiru Đurđevi stupovi, a gimnaziju u Užicu i Beogradu. Učiteljsku školu završava u Aleksincu, da bi 1907. godine diplomirao na Univerzitetu u Beogradu na grupi filozofija, pedagogija i opšta istorija. Te iste godine postao je suplentom. Specijalističke studije nastavlja u NJemačkoj, tačnije u Jeni i Lajpcigu, gdje je i doktorirao. Zapisi govore da je u sebi pored naučne misli, nosio napredne ideje, humanost i plemenitost.
-Život je relativno kratka uspomena na zemlji, a čovjek najveća tajna na njoj. Svi se rađamo pod istim imenom čovjeka, a da li će neko od nas postati čovjek, to je stvar budućnosti. Sitničarenje oduzima čovjeku od vrijednosti. Plemenitost je najveća vrlina – zapisivao je Čubrović.
Ostale su brojne priče koje svjedoče o njegovom svestranom obrazovanju i raskošnoj inteligenciji. O njemu vojvoda Lakić Vojvodić reče sledeće: „Dođe mi u kuću Pavle Čubrović, naš odivić i mogu vam reći, on bijaše šaka kostiju, a magacin pameti.”’
Poznat je po tome što je uvijek proklamovao moralne vrline. Kao takav, bez i malo kolebanja, iako to nije morao, stao je na branik domovine za vrijeme balkanskih i Prvog svjetskog rata. Iz tih ratova, kao solunski borac, izašao je sa činom kapetana prve klase. Na njegovim prsima za pokazanu hrabrost i patriotizam našla se obilića medalja, Orden jugoslovenske krune, Bijeli orao i mnoga druga odlikovanja. Radio je kao profesor u Bogoslovsko-učiteljskoj školi na Cetinju, zatim u gimnazijama u Čačku i Aleksincu. Tokom Prvog svetskog rata imenovan je za profesora Srpske učiteljske škole za izbjeglice u Francuskoj, a nakon oslobođenja službovanje nastavlja u gimnaziji u Prilepu. Početkom 1919. godine vraća se u Berane, gdje radi kao profesor, a kasnije i kao direktor čuvene beranske Gimnazije. Predavao je skoro sve pedagoške predmete, pa se za njega govorilo da je učvrstio temelje prosvete u Beranama.
-Predavanja su mu bila slikovita, živa i jasna. Pred njim su s poštovanjem i smireno stojali mirno ljudi džinovskog rasta, i duhovnog i tjelesnog. Uživao je poštovanje kod svojih učenika, kolega i saradnika – zapisano je u karakteristikama Pavla Čubrovića.
Za docenta Filozofskog fakulteta u Skoplju, na katedri pedagogije i etike, izabran je 17. juna 1920. godine. Narednog ljeta, izborom za narodnog poslanika Ustavotvorne skupštine, aktivno se posvetio politici. Za narodnog poslanika Demokratske stranke biran je i 1927.godine. Ostali su upamćeni njegovi govori u Skupštini Kraljevine Jugoslavije, gdje je propagirao ideje socijalizma, boreći se za unapređivanje školstva. Ovog vrsnog intelektualca kralj Aleksandar će postaviti za potpredsjednika Odbora za izgradlju NJegoševe kapele na Lovćenu.
Ostalo je zapisano da je Čubrović sa posebnom pažnjom proučavao Kanta i Hegela, kao i Marksa, Engelsa i Lenjina. Koliko je bio predan nauci i literaturi govori podatak da je nekoliko godina u Beogradu bio direktor i glavni i odgovorni urednik „Predškolskog savremenika“ i „Narodne knjige“ i da je sa ruskog jezika preveo Sovjetski ustav.
Čubrović je često isticao svoju veliku ljubav prema zavičaju.
-Nema tog raja u kome bih ja mogao zaboraviti svoje Dapsiće i pitome obale Lima. Žedan učenja, pravde i nauke, otišao sam u bijeli svijet i tamo krčio svoj trnoviti put. Međutim, nikada nijesam zaboravio na svoje najdraže, jer najljepše je biti među svojima, tu čovjek zarije svoja duboka osjećanja, postaje siguran i topao na svom toplom materinskom ognjištu – govorio je Čubrović.
Čubrović se bavio naučno-prevodilačkim radom iz različitih oblasti i društvenog života. Objavio je 25 djela, knjiga, rasprava i studija iz pedagodije, psihologije, etike, politike i socijanih nauka. NJegov patriotizam se najviše održavao na ideji jugoslovenstva. Čvrsto je vjerovao u pobjedu Crvene armije, ističući da se naši narodi u borbi protiv fašizma moraju prikloniti na stranu velike Rusije.
-Ako budemo u cjelini, ako budemo jedno, onda ćemo biti ekonomski, nacionalno, vojnički i kulturno jaki. Onda ćemo biti jedna sila na Balkanskom poluostrvu, gdje se jagmi svaki đavo da ga uzme – govorio je Čubrović, zalažući se da jugoslovenski narodi žive u jednoj državi.
Godine 1941. Čubrović je odbio da potpiše „Deklaraciju srpskom narodu“, kojom se osuđuju ustanak i borba protiv okupatora.
-Ja poštujem njemačku naciju, ali NJemci su nas silom okupirali, i ja ništa neću potpisati u korist okupatora protiv svog naroda. Ja sam doktorirao u NJemačkoj po predmetu zaštite morala, a ne nacizma i fašizma – isticao je Čubrović, opredjeljujući se za Narodnooslobodilačku borbu.
Nakon toga Pavle Čubrović je stavljen u kućni pritvor, pod stalnom prismotrom okupacionih snaga, da bi 1942. godine preminuo pod čudnim okolnostima. Sahranjen je na Novom groblju u Beogradu.
Pavlov djed se zvao Čubro, noseći prezime Lutovac. Pavlov otac Stefan oficir, stotinaš i stic Miloš po Čubru dobiše prezime Čubrovići. Stefan kao ugledan čovjek imao je tu privilegiju da njegovog sina Pavla krsti Todor Vešović, sin poznatog vasojevičkog vojvode Miljana Vukova. Tako je u njihovoj kući na najuzvišenijem mjestu stajala slika Todorova i Miljanova, svjedočeći o njihovoj prisnoj vezi sa porodicom Čubrović.
