Dok se mjesecima ne zna kakva je sudbina krivičnih prijava podnesenih zbog nečinjenja odgovornih u Nacionalnom parku Prokletije i štete koja se procjenjuje na više od pet miliona eura, za to vrijeme problem sa potkornjakom nije zaustavljen niti se bilo šta u tom pravcu preduzima.
Podaci koji su posljednjih godina prikupljani na terenu ukazuju na razmjere ekološke štete koje je teško ignorisati.
Prema krivičnoj prijavi Uprave policije iz marta ove godine, u NP Prokletije uništeno je više od 120.000 stabala smrče, jele i zaštićene molike, na površini većoj od 300 hektara. Policija je tada saopštila da je nepreduzimanje obaveznih mjera omogućilo nekontrolisano širenje potkornjaka i dovelo do materijalne štete veće od pet miliona eura.
Ranije vještačenje koje je naložilo Osnovno državno tužilaštvo u Plavu procijenilo je štetu na više od tri miliona eura, dok su kasnije procjene govorile da je potkornjakom zaraženo 151.000 stabala, odnosno potencijalno više od 300.000 kubnih metara drvne mase.
Institucije ćute kao da se radi o nekoliko zaraženih stabala ili o izolovanom šumarskom problemu, dok pred očima javnosti nestaju ogromne površine četinarske šume.
Građanski aktivisti iz Plava upozoravaju da se stvarne razmjere devastacije ne mogu sagledati samo sa puta ili na fotografijama koje su dostavili Portalu RTCG. Kažu da se pravo stanje vidi tek kada se uđe duboko u šumu — među gotovo nepregledna prostranstva osušenih stabala smrče i molike.
Pitanje šta je urađeno da se preostala zdrava šuma zaštiti upravo zbog toga je jedno od ključnih na koje institucije moraju dati odgovor.
Policija je u martu, nakon kriminalističke obrade, prijavila aktuelnog direktora Agencije za zaštitu životne sredine Milana Gazdića, aktuelnu direktoricu Nacionalnih parkova Crne Gore Marinele Đuretić i bivše direktore Vladimira Martinovića i Aleksandra Bulatovića. U policijskom saopštenju navodi se da su, iako su bili upoznati sa pojavom potkornjaka i razmjerama problema, propustili da preduzmu obavezne mjere sanitarne sječe.
Prijavljeni funkcioneri, međutim, odbacuju odgovornost. Martinović je tvrdio da je odluke donosio u skladu sa zakonom i na osnovu rada stručne komisije, dok je Đuretić saopštila da su aktivnosti Nacionalnih parkova preduzimane radi zaštite zaštićenih područja.
Agencija za zaštitu životne sredine takođe je tvrdila da su postupanja bila zasnovana na važećem zakonskom okviru i da bez preciznih mapa žarišta i drugih analiza nisu postojali uslovi za odobravanje sječe.
Dok institucije, tako, objašnjavaju ko je za šta nadležan, dok se krivične prijave nalaze u tužilačkoj proceduri i dok se odgovornost prebacuje kao ping-pong loptica, bolest se ne zaustavlja sama od sebe.
Još u aprilu 2022. godine šumarski inspektor Hakija Jasavić izdao je rješenje o potrebi sanitarne sječe. Upravo zbog sumnje da po tom nalogu nije postupano pokrenut je raniji krivični predmet, a kasnija vještačenja potvrdila su višemilionsku štetu.
Portal RTCG je u junu objavio da ni tri i po mjeseca nakon podnošenja krivičnih prijava nije bilo poznato da li su one odbačene ili je formiran predmet, odnosno da je u dva navrata tražio odgovor od ODT Plav, ali ga nije dobio.
Da se ne bi smjelo ovako dugo ćutati i ništa ne preduzimati govore brojke – više od 120.000 uništenih stabala, najmanje 300 hektara zahvaćene šume, kao i šteta veća od pet miliona eura, upozorenja da su ugroženi biodiverzitet, staništa zaštićenih vrsta, stabilnost zemljišta i povećan rizik od erozije, klizišta, bujičnih poplava i požara zbog velike količine suvih stabala.
Javnost ima pravo da zna ko je odgovoran zbog čega se problem nije zaustavio na vrijeme, ko je odgovoran što se danas ne vidi odlučna akcija na terenu, šta je urađeno da se zaštite preostala zdrava stabla?
Ono što je u ovom trenutku posebno važno, mora se znati zašto institucije mjesecima ćute o sudbini krivičnih prijava koje se odnose upravo na pitanje nečinjenja.
Ako se ništa ne preduzima dok se čeka kako će se sve pravosudno završiti, postoji opasnost da će se za nekoliko godina o Prokletijama govoriti ne kao o jednom od najvrijednijih šumskih područja Crne Gore, već kao o mjestu gdje je ogromna ekološka šteta mogla biti spriječena, ali nije.
Poslednje fotografije sa terena, napravljene ovih dana govore da potkornjak ne čeka odluku tužilaštva, ne čeka komisiju, ne čeka novu sezonu, odnosno da šuma nastavlja da propada. Ako je od procjene i vještačenja prošlo godinu ili makar pola godine, šteta je sada sasvim sigurno veća od one iz krivičnih prijava koje je podnijela Uprava policije.
Tufik Softić
