Protjerivanje šest ukrajinskih državljana iz Crne Gore, zbog sumnje da su sarađivali sa visokorizičnom organizovanom kriminalnom grupom, skrenulo je pažnju na opremu koju je policija pronašla kod njih – GPS uređaje za praćenje kretanja, dronove, komunikacione i prislušne uređaje i time otvorilo pitanje koliko je savremana prislušna tehnologija postala važna za kriminalne mreže.
Ovaj slučaj, iako međusobno nemaju veze, podsjetio je i na to da je gotovo dvije decenije ranije, iz crnogorskog vojnog sistema nestao „Jaguar“, uređaj za elektronsko izviđanje čija sudbina nikada nije razjašnjena. To znači da dvadeset godina javnost nema odgovor ko kontroliše taj sistem za nadzor.
Koliko je tehnologija za praćenje, prisluškivanje i prikupljanje informacija postala važna za one koji žele da kontrolišu kretanje i komunikaciju drugih, pitanje je koje se u svjetlu nevjerovatno brzih tehnoloških promjena neminovno nameće.
„Jaguar“ je početkom devedesetih iz Hrvatske prebačen u Podgoricu i smješten u kasarni Masline, gdje je bio dio sistema za takozvano elektronsko izviđanje. Prema dostupnim informacijama, tamo je ostao do referenduma 2006. godine, da bi mu se nekako u to vrijeme, neposredno prije referendum ili nakon toga, izgubio svaki trag.
Ministarstvo odbrane je 2015. saopštilo da pregledom dokumentacije i materijalnog knjigovodstva nije utvrđeno da se „Jaguar“ nalazi u Vojsci Crne Gore. Kasnije je objašnjeno da sistem nije bio na materijalnom zaduženju nijedne jedinice VCG, ali o tome nema nikakvog dokumenta.
Posebno je važno što jedinica kojoj je „Jaguar“ pripadao nije nestala obnovom nezavisnosti, već je još 1993. postojao Centar za elektronsko izviđanje u Podgorici, a nakon obnove nezavisnosti taj centar je preformiran u Četu za elektronsko izviđanje. Četa je postojala do reorganizacije Vojske 2014/15. godine, kada je rasformirana, a formirana Obavještajno-izviđačka četa.
Prislušni sistem „jaguar“ je britanskog porijekla i može da prati pet hiljada telefonskih razgovora u minuti sa daljine i do sto kilometara. Sa njim se može slušati sva žična i bežična telefonska komunikacija. Taj sistem može da locira lice koje je predmet praćenja u krugu od pet metara.
Prednost ovog sistema, u odnosu na novije, u tome je što je veličine putne torbe i što može da se izmješta vrlo lako, pa je zgodan za teren, a pri tome radi na baterije.
“Jaguar” je u stanju da dekodira telefone. Kada naiđe na kodiranu prepreku, ovaj sistem se za nju zakači i ne prestaje da radi sa prestankom telefonskog razgovara. On nastavlja da radi na tome nerednih sati sve dok ne razbije kod. Poslije toga taj kodirani telefon je uvijek dostupan za praćenje.
Ovaj sistem za prisluškivanje može, takođe, da sluša radio sisteme i radio stanice. Koliko je moćan govori i činjenica da je sposoban da prati pet hiljada telefonskih razgovora u samo jednoj minuti. Ima softver koji prati telefone i umrežava ih.
Radi se o višenamjenskom sistemu sa softverom, dekoderom i sistemom za prisluškivanje. Može da prati čak i toki-voki sisteme i sve kanale na radio stanicama, a ima i sistem da se uključi na njih.
General u penziji Blagoje Grahovac izjavio je ranije da je “Jaguar” borbeno sredstvo i da treba postaviti pitanje kome je predat i “Jaguar” i spisak saradnika službe. On je ubijeđen da je “Jaguar” ne samo da je postojao, već da nikada nije izašao iz Crne Gore, odnosno da je i sada u Crnoj Gori.
Od vremena „Jaguara“ tehnologija je postala dostupnija i mnogo raznovrsnija. Organizovane kriminalne grupe danas mogu koristiti GPS uređaje, dronove, šifrovane telefone, komunikacione sisteme i različitu opremu za nadzor.
Upravo zato slučaj šest Ukrajinaca zaslužuje pažnju. Uprava policije saopštila je da su protjerani iz Crne Gore i da im je zabranjen povratak u narednih pet godina, zbog sumnje da su uspostavili saradničku mrežu sa visokorizičnom organizovanom kriminalnom grupom. Tokom policijskih aktivnosti pronađena je prislušna i komunikaciona tehnologija. Za sada nema javnih podataka o proizvođačima i modelima te opreme, njenom porijeklu ili načinu korišćenja.
Ako danas policija u istrazi protiv osoba osumnjičenih za saradnju sa organizovanim kriminalom pronalazi GPS uređaje, dronove i prislušnu opremu, pitanje sudbine „Jaguara“ dobija novu težinu.
Jedno je sigurno – tehnologija za nadzor više nije samo pitanje vojske i bezbjednosnih službi. Postala je dio kriminalnog rata, a prvi korak da se utvrdi ko njome raspolaže jeste da javnost dobije odgovor na pitanje šta se dogodilo sa opremom koju je nekada država posjedovala, kao što je bio “Jaguar”.
Izvor: RTCG
