Piše Darko Jovović
Svraćajuću nedavno u manastir Studenicu, kojeg je gradio Stefan Nemanja od 1183. do 1196. godine, ponovo sam se uvjerio da je to jedan od najljepših srpskih i svjetskih hramova, ne samo zbog prefinjene arhitekture vizantijsko-raške škole, već i zbog prelijepih predjela na kojima se nalazi. Na putu od Ušća do Studenice da se primijetiti da ovaj kraj odiše blaženom tišinom u koju je utkan najveći dijamant srpske pravoslavne duhovnosti. Kraj ove svetinje, koja pripada Eparhiji Žičkoj, protiče Studenica, jedna od najčistijih rijeka u Srbiji. Samo joj ime govori da je hladna, ali sve što se na nju naslanja je toplo, od mještana i sveštenstva do sjaja velelepnog manastira. To se samo po sebi osjeti dok se čovjek zagleda u ovo sveto zdanje gdje počiva osam i po vjekova duga istorija, oivičena zidovima koji vjerno čuvaju sjaj i težinu tog cijelog vremena naslonjenog na mošti Svetog Simeona Mirotočivog, njegove supruge velike županice Svete Anastasije, te prvog srpskog kralja Stefana Prvovjenčanog i kralja Stefana Radoslava.
O veličini i istorijskoj vrijednosti ovog svetog mjesta govorio i podatak da, kao jedan od najstarijih i najvećih srpskih srednjovekovnih manastira, Studenica predstavlja nepokretno kulturno blago Republike Srbije i spomenik kulture od izuzetnog značaja. Takođe UNESKO je 1986. godine uvrstio Studenicu u listu Svjetske baštine čovječanstva.Poznato je da se Stefan Nemanja, nakon što je sagradio manastir, najprije odrekao prestola u korist svog srednjeg sina Stefana, a zatim i zamonašio i dobio ime Simeon. Dvije godine po monašenju odlazi u Svetu Goru, gde se i upokojio u manastiru Hilandar 1199. godine. Sveti Sava 1207. godine u Srbiju donosi mošti njihovog oca monaha Simeona. Tijelo je položeno u Bogorodičinu crkvu u Studenici u već pripremljenu grobnicu. Od 1207. godine pa do polovine druge decenije 13. vijeka Sveti Sava boravi u Studenici. Pod Savinim starateljstvom ovaj manastir je postao kulturni, duhovni i medicinski centar srednjovekovne Srbije.
Kao posebna vrijednist u ovom jedinstvenom htamu ističe se Studenički tipik, u kom je Sveti Sava, između ostalog, opisao život svog oca Stefana Nemanje i ostavio izvore o duhovnom i monaškom životu u svom vremenu. Zapisi govore, da je Sveti Sava nad očevim moštima u Studenici izmirio svoju zavađenu braću Stefana i Vukana. Dok sam, ponešen tim utiskom, stajao na vratima ovog svojevrsnog mauzoleja rodonačelnika vladarske loze Nemanjića nekako za sebe, spontano, izgovorih „ Izmiri nas ponovo Sveti Savo , jer ti miriti znaš, i kad pomiru mjesta nema.
Oni koji vjerno čuvaju vrijednosti ove svetinje i prihvataju posjetioce iz čitavog svijeta , između ostalog, ukazuju da je Sveti Sava bio treći starješina manastira Studenica kad su, najvjerovatnije, grčki freskopisci naslikali freske od kojih je sačuvana jedva jedna petina. Ukazuju da se među starim freskama posebno ističe ona na kojoj je predstavljeno raspeće Isusa Hrista, u momentu kad je ispustio svoj poslednji dah.
-Na ovim freskama nema puno naznačenih znakova stradanja, jer se u prvi plan ističe mir, sa dominantnom plavom bojom. Na likovima je, vješto, prikazana uzdržanost, koju nadvladava nada i stanje iščekivanja. To potvrđuje da se freske slikaju da bi se ljudi pred njima molili i da bi dobijali taj duhovni podsticaj – objašnjava jedan od monaha.
I zaista koga god zapljusne dah studeničke svetosti ne može ostati ravnodušan. Posebno kad se suoči sa saznanjem da je manastir kroz svoju dugu istoriju uspio da odoli strašnim udarima i razaranjima brojnih zavojevača i da duhovno objedinjuje srpski rod, isto onako kao što je to radio njegov ktitor Sveti Simeon Mirotočivi, čije mošti vjekovima istaču sveto miro. U tom božanstvenom okruženju čovjek shvata da Stefan Nemanja, kao vladar, nije zidao manastir za sebe, nego za narod koji će ga vjekovima pohoditi.
Ganut manastkrskom svjetlošću, ponovo ostadoh ubijeđen da je neuništivo sve što je Svevišnji stvorio. Ostadoh ubijeđen da će Studenica, u svom punom sjaju, hrliti ka budućim vjekovima i da ni dolazeća vremena neće moći da ugase njenu anđeosku svjetlost. Nahranjen manastirskim blaženim mirom, napustih ovo sveto parče Nemanjime zemlje, uz želju da mu se što prije ponivo vratim i posvjedočim da Studenica stud u sunce pretvara i od nevidjela vid pravi.
