“BERANE – PROKLETA MOTIKA NJU NIKO NE VOLI”

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr +

Prije par godina pisao sam jedan tekst za jednu turističku brošuru o Beranama. Zadatak koji sam imao bio je da prikažem Jasikovac, njegov značaj za Berane kroz istoriju sa posebnim osvrtom na spomenički kompleks Bogdana Bogdanovića. Želeći da sam tekst ne bude tipičan turistički prikaz u kome se nabrajaju datumi i godine isti sam počeo sa stihovima Rada Drainca: “jasika je jasika,a ne drvo od gume…”

Učinilo mi se primjernim da priču o Jasikovcu započnem pričom o jasici, a priču o jasici stihovima koje sam učio kao gimnazijalac. Do danas sam mislio da je taj moj tekst jedina spona koja spaja Rada Drainca i Berane, a onda danas u pauzi košarkaške utakmice Italija-Srbija tražeći po internet arhivima jedan stari tekst beogradskog Vremena o Beranama naletjeh i na veliki naslov od 11. avgusta 1933. godine: “BERANE PROKLETA MOTIKA NJU NIKO NE VOLI.”

Potpis na kraju teksta kaže da je isti napisao ni manje ni više nego Rade Drainac. I prije nego li sam ga pročitao otegao mi se začuđen uzdah praćen jednom tipičnom beranskom uzrečicom koja je ušla i u viceve, koji su u tom trenutku izražavali i zadivljenost i začuđenost.

Oduvijek me je fasciniralo kada bih naletio na to da je neki pjesnik, pisac, glumac… posjetio Berane pa još o tome ostavio i pisani trag.

Berane je i sada, a tek tada, skrajnuto sa glavnih puteva bilo uglavnom prolazna destinacija. No ipak znao je ovaj grad da ugosti i dočeka mnoge pa tako i tog ljeta 1933. i već afirmisanog pjesnika Drainca. Otuda i zadivljenost u onom uzdahu, a začuđenost se javila sa prvim pitanjima otkud, zašto, kojim poslom on u Beranama…

Onda je počelo drugo poluvrijeme utakmice i pitanje otkud Rade Drainac u Beranama zamijenila je nervoza, psovke na račun sudija praćene upitnim pogledima supruge put mene. Kako je rezultat postajao izvjesniji, rasla je i nervoza pa se rešenje za smirenje iste samo nametnulo – isključiti televizor i vratiti se Draincu i njegovoj posjeti Beranama.

Sam odgovor na pitanje otkud u on u Beranama bio je prilično jasan već nakon prvog, čak i letimičnog, čitanja njegove biografije a potom i teksta: “Putopisna proza Rada Drainca” autora Gorana Maksimovića.

Naime, Drainac se godinama izdržavao tako što je pisao za Pravdu i Vreme putopise koji se žanrovski mogu podijeliti na dva dijela i to na putopise iz Evrope i evropskih metropola i na putopisne skice skupljane diljem Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

U ovim drugim opisivao je neobične krajeve mlade zemlje, navike i običaje ljudi, neobične legende, opisivao prirodu. Po temama i interesovanjima, načinu na koji piše danas mu je jedino sličan još jedan pjesnik i putopisac, koji takođe ima veze sa Beranama, Dragoslav Dedović.

Rade Drainac se prvi put obreo Crnoj Gori zanimljivo sa prvim avionskim letom na relaciji Beograd – Podgorica. Kako je to bio događaj prve vrste toga vremena on je kao novinar – putopisac – dobio zadatak da kao putnik na toj liniji zapiše i prenese svoje utiske sa tog putovanja čitaocima beogradskog Vremena. Ta tema mi se dojmila zanimljivom pa sam na kratko skrenuo od Berana i pronašao druge njegove tekstove u kojima opisuje to putovanje u kojima posebno piše o utisku koji je na njega ostavio crnogorski prizor mora i Skadarskog jezera u kojima se ogledaju planine pri sletanju aviona. Po slijetanju je obišao Podgoricu, potom Virpazar gdje je sa ribarima lovio ukljeve po jezeru, a potom i Cetinje. Na Cetinju je posebne impresije kod na njega ostavila Njegoševa lična biblioteka u koju je imao uvid, a to mu je omogućio još jedan čovjek povezan sa Beranama. Nekadašnji profesor Gimnazije u Beranama, čovjek koji je u Berane donio sjaj visoke kulture, koji je u Beranama vršio prva arheološka iskopavanja, o kome piše i Milovan Đilas, Dušan Vuksan tada je bio direktor muzeja na Cetinju, pa je upravo on Draincu omogućio da se bliže upozna sa Njegoševim interesovanjima. Među Njegoševim knjigama posebnu pažnju mu je privukao primjerak Homerove Odiseje i u njoj Njegoševom rukom podvučen stih: “mrzim kao paklena vrata čovjeka koji krije svoju misao u dio srca, a govori protivno šta osjeća.” I baš tu ne mogu a da se ne složim sa Drainčevim utiskom i da se o Njegoševoj fasciniranosti ovim stihom može napisati neka omanja studija. No, da ostavimo ukljeve, Vuksana, Cetinje i Njegoša po strani a da se opet vratimo Beranama.

Prilikom svoje prve posjete Crnoj Gori iz Rade Drainac nije posjetio Berane. To će učiniti koju godinu kasnije kao dio jedne zanimljive ekspedicije. Naime, Univerzitet iz Beograda je te 1933. godine odlučio da na sjeveroistok Crne Gore fazno i u različitim etapama šalje svoje najeminentnije profesora sa različitih fakulteta sa ciljem da prikupe što više etnografskih, medicinskih, geografskih, istorijskih podataka sa ovog prostora, a da istovremeno narodu ovog kraja približe i Univerzitet. Sjedište svih tih ekspedicija bilo je u Andrijevici. Sa jednom ekipom, i to onom istorijskom, predvođenom čuvenim profesorom Stanojem Stanojevićem u Andrijevici se, sa zadatkom da izvještava o njenom radu, obreo i Rade Drainac. Ta ekipa obišla je Brskovo, Biogradsku goru, Andrijevicu, Bijelo Polje i naravno Berane. I baš tada nastaje Drainčev tekst o Beranama. Oduševljen prirodom, plodnošću zemlje, cijeli kraj Vasojevića poredi sa Švajcarskom, a po ljepoti i bogastvu prirodnih resursa, u pjesničkom zanosu uporediće Berane ni manje ni više nego sa Seviljom, a na Sevilju će ga asocirati crveni krovovi Berana. Andaluzija i dolina Lima i crveni krovovi Berana i nad Beranama podsjećaju i na čuvenu sliku impresioniste Kamila Pisaroa: “Crveni krovovi, ugao sela, zima.”

Dalje, Drainac pravilno zaključuje da je cijela dolina Lima najbogatiji dio Crne Gore ali i da su ljudi u ovome kraju prilično lijenji (vidi naslov teksta) i da imaju otpor prema uspostavljanju državne vlasti za šta krivi dugogodišnje ropstvo pod Osmanlijama. Vjera u državu, ističe, snaži se građevinskim poduhvatima (putevima, mostovima…) više nego bilo čime. U suštini tekst je red divljenja ljepoti kraja, red kritike mentaliteta, red optimizma i nade i red političkih razmišljanja.

Zanimljiv detalj u tekstu jeste i činjenica da je u Beranama 1933. godine bilo moguće izvršiti operaciju uklanjanja katarakte sa očiju (piše o pacijentu iz Plava koji je tim povodom došao u Berane) što recimo danas nije slučaj. Rade Drainac nije više nikada posjetio Berane, mada se Berana sigurno sjetio koju godinu kasnije kada je u jednoj beogradskoj kafani imao verbalni i fizički sukob sa jednim bivšim učenikom beranske Gimanazije – Radovanom Zogovićem.

Zbog tog sukoba sa Zogovićem i još nekim ljevičarskim pjesnicima Drainac je nakon Drugog svjetskog rata, mada je i sam bio ljevičar koji je zbog bliskosti partizanima u ratu umalo i glavu izgubio, skrajnut iz književnih antologija i čitanki, a život je, ovaj po svemu neobični i veliki pjesnik, okončao u jeku rata 1943. godine preminuvši od tuberkoloze ili riječima Zuha Džumhura stigli su ga alali. No o tom, neki drugi put.

Profesor istorije Marko Radojević

Share.

About Author

Leave A Reply